In een gemeente als Tynaarlo raken besluiten inwoners direct. Het gaat niet over abstract beleid, maar over je straat, je school en je dorp. Volgens Frank van Driel staat goed lokaal bestuur daarom of valt met de manier waarop je inwoners betrekt en informeert.
“Participatie en communicatie zijn geen losse onderwerpen,” zegt hij. “Ze horen bij elkaar. Als je niet duidelijk communiceert, kan participatie niet goed werken. En als participatie niet echt is, wordt communicatie niet geloofd.”
Participatie betekent dat inwoners invloed kunnen uitoefenen op plannen die hun leefomgeving raken. Op Communicatiekompas wordt dat als volgt omschreven: “Participatie betekent dat je belanghebbenden betrekt bij beleid of besluitvorming en ruimte geeft voor invloed.”
Volgens Frank zit de kern in dat woord invloed. “Mensen moeten weten waar ze invloed op hebben. Dat kan alleen als je vooraf helder communiceert wat vaststaat en wat niet.”
Daar zit meteen de verbinding. Als een gemeente niet duidelijk maakt welke ruimte er is om mee te denken, ontstaan verkeerde verwachtingen. Inwoners denken dan dat alles nog open ligt, terwijl er misschien al belangrijke kaders zijn vastgesteld. Of andersom: ze denken dat alles al besloten is, terwijl er nog wel degelijk ruimte is voor inbreng.
“Participatie begint dus met duidelijke communicatie,” zegt Frank. “Je moet uitleggen waar het gesprek over gaat, wat de speelruimte is en wat je met de uitkomsten gaat doen. Anders praat iedereen langs elkaar heen.”
De relatie werkt ook andersom. Als participatie niet oprecht voelt, verandert communicatie in een mededeling. “Wanneer je pas gaat participeren en communiceren nadat de richting al is bepaald, voelen inwoners zich niet betrokken maar geïnformeerd,” zegt Frank. “Dan is het geen gesprek meer, maar uitleg achteraf.”
Dat zag je volgens hem bij het dossier van een AZC in Vries-Zuid in 2024. “Veel inwoners kregen het gevoel dat ze vooral werden meegenomen in een besluit dat al was genomen. Dan kun je nog zo goed uitleggen waarom iets gebeurt, maar dan komt die uitleg niet meer binnen.”
Hier zie je hoe participatie en communicatie elkaar beïnvloeden. Als participatie niet echt wordt ervaren, daalt het vertrouwen in wat de gemeente communiceert. En als communicatie niet tijdig en helder is, krijgt participatie geen eerlijke kans.
De communicatie rond een mogelijke AZC-locatie in Eelderwolde laat dat volgens Frank nog scherper zien. “Veel inwoners lazen in de media over plannen die hun directe leefomgeving raken. Dat had anders gemoeten,” zegt hij. “In een gemeente als Tynaarlo hoor je dit eerst van je eigen gemeente.”
Volgens hem gaat het om volgorde. Eerst inwoners informeren. Dan het gesprek voeren. En daarna pas breder communiceren. “Communicatie is geen sluitstuk van participatie,” zegt Frank. “Het is de voorwaarde ervoor.”
Frank is duidelijk dat participatie niet betekent dat iedereen zijn zin krijgt. “Besturen is keuzes maken. Soms botsen belangen. Dat hoort erbij.” Maar juist daarom moet communicatie helder zijn. “Mensen accepteren een besluit eerder als ze begrijpen hoe het tot stand is gekomen. Niet omdat ze het altijd eens zijn, maar omdat ze zien dat hun inbreng serieus is meegewogen.” Als niet duidelijk is gecommuniceerd wat de ruimte voor invloed was, ontstaat teleurstelling. En teleurstelling kan snel omslaan in wantrouwen.
Volgens Frank zet de gemeente Tynaarlo stappen. “Er is meer aandacht voor participatie dan ooit. Dat zie je in bijeenkomsten en in de manier waarop trajecten worden ingericht.” Toch kan de samenhang sterker. “Participatie en communicatie moeten vanaf het begin samen worden opgezet. Niet eerst een plan maken en daarna bedenken hoe je het uitlegt.”
Voor Liberaal Tynaarlo NU vormen participatie en communicatie één geheel. “Je begint met helder communiceren wat de vraag is,” zegt Frank. “Je maakt duidelijk waar ruimte zit om mee te denken. Je voert gesprekken. En daarna laat je zien wat je met de inbreng hebt gedaan.”
Die terugkoppeling is volgens hem net zo belangrijk als het gesprek zelf. “Als mensen niet terugzien wat er met hun bijdrage is gebeurd, verdwijnt het vertrouwen.” Hij vat het eenvoudig samen: “Goede participatie vraagt om duidelijke communicatie. En duidelijke communicatie is pas geloofwaardig als mensen echt invloed hebben gehad.”
In een gemeente als Tynaarlo is dat geen extra ambitie, maar de basis van goed bestuur. “Het draait om vertrouwen,” besluit Frank. “En dat ontstaat alleen als praten en luisteren elkaar versterken.”